Internet stanowi rodzaj medium, które umożliwia istnienie rozmaitych form informacji. Jak na razie jest otwartą przestrzenią, w której każdy może mówić na każdy temat. Przy czym jak mówi i co mówi zależy jedynie od jego własnej decyzji. Swoją wypowiedź może przedstawić w formie tekstu, serii obrazów, zdjęć, animacji czy dźwięków. Internet można określić jako sieć sieci, która umożliwia precyzyjne przesyłanie i wyszukiwanie informacji, zaś sterowanie samym ich przekazem zależne jest od użytkownika. Przez co posiada on hypermedialną interaktywność. Warto pamiętać, że w obecnej chwili Internet to czterdzieści milionów użytkowników w ponad dziewiętnastu krajach. Sama liczba korzystających z sieci podwaja się co dziesięć miesięcy. [1]
Obok poważnych naukowych, ekonomicznych i finansowych analiz, w Internecie spotkać można informacje na najrozmaitszy temat: od reklamowej i komercyjnej propagandy do stron dla miłośników pornografii. Swoje strony mają również rozmaitego rodzaju ruchy religijne, sekty czy kulty. Swoją uwagę skupiam tutaj właśnie na temat informacji dotyczących internetowych stron sekt religinych.
Poniższy tekst stanowi krótką analizę różnych punktów widzenia sekt i kultów oraz tego jak one same przedstawiają swój własny wizerunek i otaczający je świat. Podstawą owej analizy stanowią strony na jakie udało mi się natknąć kiedy buszowałem w Internecie.

To jak się mówi i co, zależy przede wszystkim od tego kim się jest i co stanowi dla nas wartość o podstawowym znaczeniu. To nie wszystko. Jak mówimy i co, zdeterminowane jest również przez nasze uczucia i skrywane lęki. Możemy także bezwiednie powtarzać zasłyszane opinie. Warto więc na początku przedstawić kilka spotykanych w Internecie (chociaż zapewne nie tylko tam) sposobów definowania takich terminów jak: kult, sekta czy też nowe ruchy religijne.

Zwykle terminy takie jak: sekta czy kult, szczególnie ostatnio, definowane są jako niebezpieczne, uprawiające dziwne praktyki, zamkiniete grupy fanatycznych wyznawców. Jednak rozumienie kultu jako grupy religijnej nie zawsze jest jednakowe. Na jednej ze stron w Internecie spotkać można bardzo pożyteczną klasyfikację definiowania takich pojęć jak: kult, sekta czy denominacja. Według niej, słowo kult używane jest zazwyczaj na sześć różnych sposobów.

Pierwszy, traktuje to słowo w perspektywie teologii, przypisując mu znaczenie pozytywne. Kult to oddawanie czci poprzez obrzęd czy rytuuał. Jest to historyczne znaczenie tego słowa.

Drugi sposób, związany jest z perspektywą socjologiczną. Nie zawiera on żadnych odniesień do jakichkolwiek wartości. Kult w tym sensie to mała religijna grupa, która znajduje się w stanie napięcia wobec dominującej religii. Podobne znaczenie posiada również określenie: nowe ruchy religijne.[2]

Trzeci sposób postrzegania kultu odwołuje się generalnie do religijnej perspektywy. Również i on nie przyjmuje wartoścującej postawy wobec tego terminu. Kult rozumiany jest tutaj jako mała, niedawno utorzona, grupa religijna, która nie jest odmianą dominującej religii. Często na jej czele stoi charyzmatyczny przywódca.

Dwa następne sposoby używania słowa kult stosowane są przez różne Kościoły ewangelickie oraz przez chrześcijańskich fundamentalistów. Obydwa używają słowa kult w sensie zdecydowanie negatywnym. Ewangelicy traktują jako kulty wszystkie chrześcijańskie grupy religijne, które nie akceptują w całości tradycyjnej doktryny chrześcijaństwa (nie akceptują Jezusa jako Boga i Zbawiciela, Nieskalanego Poczęcia, Świętej Trójcy, zbawienia poprzez wiarę). Najczęściej traktują jako kulty takie grupy religijne jak: Mormoni, Kościół Zjednoczenia (Moon) czy Świadków Jehowy. Fundamentaliści chrześcijańscy definują jako niebezpieczne i sztańskie kulty, wszystkie pozostałe, oprócz siebie, grupy religijne.

Ostatni sposób definiowania terminu kult, zwykle używany przez popularne media (telewizja, prasa, także Internet), przypisuje temu słowu najbardziej negatywne znaczenie spośród wszystkich do tej pory wymienionych. Kulty to małe, zdeprawowane grupy, na których czele zwykle stoi psychopatyczny lider. Grupy te charakteryzuje nabór nowych członków opracowany według rozmaitych psychologicznych technik. Oprócz tego oskarżane są o "pranie mózgu", deformacje osobowości i inne techniki kontroli umysłu.
Sekta najczęściej, podobnie jak kult, definiowana jest w sposób negatywny: jako podejrzana grupa, izolująca się od otoczenia. Jednak słowo te również można stosować jako pojęcie opisujące jakiś fragment rzeczywistości, a nie oceniający jej. W tym sensie sekta to mała grupa religijna, która stanowi odgałęzienie dominującej religii. Sekta z tego punktu widzenia jest reinterpretacją dotychczasowej doktryny religijnej. Jest pierwszym etapem ewolucji każdej nowej religii. Podobnie jak kult (znaczenie w sensie socjologicznym), przyjmuje w stosunku do społeczeństwa i dominującej religii postawę ekskuzywną, niejednokrotnie zamknietą i konfliktową. Wewnątrz sekty dominuje klimat silnego religijnego zaangażowania. Interaakcje między członkami posiadają egalitarny charakter.
Za denominację można traktować sektę, w której nastąpił przekaz treści wyznawanej doktryny z pokolenia na pokolenie. Pojawiła się zatem pewna forma tradycji. [Religious cults, sects and dominations]

W Internecie można spotkać się z wszystkim sześcioma sposobami definiowania pojęć takich jak: kult czy sekta. Wszystkie powyższe sposoby definiowania, a przez to traktowania owego zjawiska jakim są sekty można pogrupować na trzy wyraźne orientacje.
Pierwsza, traktuje zjawisko sekt i kultów jako wyraźne zagrożenie i niebezpieczeństwo. Wyrazem tej orientacji są rozmaite organizację powołane do infiltrowania małych grup religijnych, popularyzowania wiedzy na temat stosowanych przez nie technik manipulacji umysłu itd. [Cult Information Centre].
Druga, odnosi się do niego obojętnie i z dystansem naukowca. Trzecia, zaś traktuje nowe ruchy religijne jako odrodzenie sacrum. Według niej sekty to nowa forma doświadczenia religijnego, która pojawia się w świecie gdzie przeżycie religijne stało się sprawą czysto prywatną. Zatem jest ono takie, a nie inne ponieważ są takie, a nie inne czasy. Jedynie mała, nieduża grupa o charakterze wspólnotowym pozwala na pełne doświadczenie transcedencji. Nie mam zamiaru przyjmować tutaj zdecydowanie określonej perspektywy opisu fenomenu, jakim są sekty w Internecie. Z pewnością do pewnego stopnia i tak się to stanie bez świadomego wkładu z mojej strony. Lęki i pragnienia wszakże tkwią głęboko w naszej podświadomości. Zatem każde słowa kreują jakąś perspektywę z której widać rzeczywistość. Internet pozwala oglądać rozmaite światy i sposoby opisywania rzeczywistości. Nawet ludzie, którzy patrzą na świat tylko na jeden sposób znajdują w nim swoje miejsce. Oczywiście niewiadomo jak długo zdołają utrzymać w sobie tą jedną, niepowtarzalną definicję świata, w którym żyją.

Sposób w jaki widzimy takie zjawisko jakim są sekty w dużym stopniu wyznacza rodzaj ich klasyfikowania. Perspektywa opisowa zwykle zawiera typologie kultów i sekt ze względu na rodzaj doktryny (kulty fundamentalistyczne, millenarystyczne, profetyczne), inspiracje (kulty o inspiracji chrześcijańskiej, orientalnej, naukowej, ezoterycznej czy kulty synkretyczne), strukturę grupy (kulty charyzmatyczne, anarchiczne, wspólnotowe), orientacje na otoczenie (kulty otwarte, zamkniete, wrogie)itp. Przykładowo możemy wymienić kilka najbardziej znanych sekt ze względu na inspirację, którą czerpią z tradycyjnych religii. Do sekt czerpiących inspirację z chrześciaństwa (najczęściej przyjmując nowy sposób interpretowania Biblii) można zaliczyć takie jak np.: Świadkowie Jehowy, Rodzina miłości (Dzieci Boga), Sekta Davida Koresha (Branch Davidians), Kościół Boga (Centralny Londyński Kościół Chrystusowy). Sekty o rodowodzie orientalnym to przede wszystkim: Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny (ISKOM), Osho International (sekta Rajneesh„a), Misja Boskiej Światłości (Guru Maharaj Ji), Transcedentalna Medytacja (TM), Sidha Joga. Można również powiedzieć, że wiele grup odwołuje się do własnej interpretacji twierdzeń naukowych. Najbardziej jest to widoczne w przypadku Kościoła Scientologów, grupie o nazwie Eckankar, ale również w przypadku grup praktykujących transcedentalną medytację. Stosują one swoisty, ekletyczną język; łącząc opisy doświadczeń mistycznych z pojęciami z zakresu psychologii i medycyny. Wiele powstających i istniejących ruchów religijnych posiada również wyraraźną orientację synkretyczną. Jako przykłady mogą posłużyć takie ruchy religijne jak: Mormonii (Kościół Jezusa Chrystusa Świętych Dnia Ostatniego), Kościół Zjednoczeniowy (Moon), Kaodaizm. Istnieje również cała rzesza ruchów czerpiących inspirację z religii pogańskich (Wicca) czy też stanowiących wyraźną opozycję w stosunku do religii historycznych (jak np. Kościół Szatana stanowiący pełne odwrócenie zasad i znaczenia symboliki chrześcjaństwa).

W Internecie spotkać można również sposób klasyfikowania sekt i kultów w kontekście poczucia zagrożenia i niebezpieczeństwa. Kulty dzielone są na kulty destruktywne (destructive cults), apokaliptyczne (apocalyptic cults), przeznaczenia (doomsday cults), czy wręcz kulty morderców (killer cults). Język w jakim są opisywane odwołuje się do poczucia zagrożenia, strachu czy lęku. Chociaż zwykle grupy religijne to dalej zjawisko marginalne, postrzegane są one tutaj jako ośrodki dywersji i elementy światowego spisku przeciwko ustalonemu porządkowi. Przedstawia się je w kategoriach psychopatologii. Uważa się, że niosą one ze sobą poważne zagrożenia dla osobowości i rozwoju emocjonalnego człowieka. Zamieszcza się opisy i przykłady wykorzystywania finansowego, emocjonalnego osób, które zostały członkami takich grup. Podaje się dokładne instrukcje i informacje o tym jak zabezpieczyć się przed propagandą i naborem prowadzonym przez kulty. Strony gdzie przedstawia się nowe ruchy religijne z tej własnie perspektywy z pewnością stanowią cenne źródło informacji dla psychologa klinicysty i rozhisteryzowanych rodziców, których dzieci odnznalazły się w jakiejś sekcie. Obok klasyfikacji ze względu na stopień destrukcyjności podaje się również szereg technik manipulacji umusłu stosowanych w obrębie sekt jak np. ŹbombardowanieŠ miłością (love bombing), stosowanie hipnozy, zastraszanie, uzależnianie i depersonalizacja osobowości.

Nie sposób określić ile istnieje rozmaitych sekt, kultów i ruchów religijnych, które posiadają własne strony (sites) w Internecie. Oczywiste jest również to, że powstają wciąż nowe grupy religijne, które przedstawiają swój wizerunek w elektronicznej autostradzie. Zetknięcie różnych form religijności z takim medium jakim jest Internet prowadzi do jeszcze silniejszego doświadczenia sytuacji, jaką tworzy nowoczensa technologia. Bryan Wilson nazywa ją impulsem modernizacji, zaś Peter Berger heretycznym imperatywem. Internetowe strony sekt są najpełniejszym wyrazem tego, że całkowitej zmianie uległ spoleczny kontekst herezji. W premodernistycznych sytuacjach istniał świat religijnej pewności, czasami zakłócany przez heretyczne dewiacje. W sytuacji modernistycznej, przeciwnie, istnieje świat religijnej niepewności, czasami zakłocanej przez mniej lub bardziej pewne konstrukcje religijnej przynalezności. [3] Obecnie herezja staje się koniecznością. Stawia to religijnie zorientowanych użytkowników Internetu przed ciągłą pokusą reinterpretacji samych siebie w kontekście wciąż nowej doktryny religijnej.

Jaki jest zatem obraz tworzony przez sekty na swój własny temat i na temat otaczającego ich świata? Strony sekt, jakie udało mi się zobaczyć podczas krótkiej podróży przez informatyczną autostradę, charakteryzują się kilkoma istotnymi cechami. Oczywiście charakterystka ta nie może być uważna za wpełni kompletną i wyczerpującą. Nie należy jej traktować też jako jedynie właściwego punktu widzenia, jaki można przyjąć przy analizie internetowych stron nowych ruchów religijnych.

Pod względem samej formy prezentacji informacji wiele stron zamieszczanych przez kulty niewiele odbiega od stron nie związanych z religijną tematyką. Tak jak w przypadku pozostałych, użytkownik odnajdzie tu, szereg ogólnych informacji na temat danej strony, dodatkowych połączeń (links) z innymi stronami na podobny temat. Jeśli chodzi zaś o sam wygląd strony tworzony przez sekty, to posiada on chareakter raczej ascetyczny i jest pełen prostoty. Strony te bowiem posiadają niewielką ilość zdjęć czy rysunków. Więcej informacji przedstawionych jest w formie tekstu. Na samą zaś treść składają się przede wszystkim informacje na temat struktury administracyjnej grupy (lokalizacja ośrodków, domów modlitwy np. Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny), różnego rodzaju komentarze na temat obecnych czasów (por artykuły pt. "Sights of the Times", "And This They Begin To Do" na stronie Centralnego Londyńskiego Kościoła Chrystusowego, mowy liderów i mistrzów duchowych [Kościół Zjednoczenia] - oraz teksty religijnych śpiewów i modlitw.

Twórcy tych stron bacznie zwracają uwagę użytkownikom na zagrożenia istniejące we współczesnym świecie. Być może krańcowym na to przykładem jest postawa stowarzyszenia o nazwie Dzieci Boga [Children of God], inaczej zwanym Rodziną (The Family). Członkowie tej organizacji są przekonani o tym, że cały światowy system - obejmujący system edukacji, rządy, tradycyjne kościoły i rodziny - jest inspirowany przez samego Szatana. Bardzo podobną postawę przyjmuje również Kościół Zjednoczenia, Świadkowie Jehowy. Wyrażają oni przekonanie, że znajdujemy się w ektremalnej sytuacji. Jedynym wyjściem jest przystąpienie do ich grupy i żarliwa modlitwa oraz pełne poświęcenie na rzecz ruchu. Definiowanie rzeczywistości z jakim spotykamy się na internetowych stronach sekt i ruchów religijnych przypomina binarny system liczbowy. Istnieje absolutne dobro, które można odnaleźć w obrębie danego ruchu religijnego, bądź totalne zło, które istnieje wszędzie poza granicami sekty. Jednak nie można się długo zastanawiać. Koniec świata jest bardzo blisko. (Nieważne, że wiele dat podawanych wcześniej przez wielu charyzmatycznych przywódców jako dat końca świata nie sprawdziło się). Ważna jest natychmiastowa decyzja. Bóg albo wieczne potępienie. Pojawiły się już znaki czasu. Język jaki jest zwykle używany do opisu proroctw to język pełen alegorii, ahistoryczny i pełen sentencji. Jest to język silnych emocji i bezwzględnych stwierdzeń dotyczących naszych czasów. Trzecie milenium, apokalipsa, Armageddon - to najczęściej pojawiające się określenia.

Postrzeganie w ten sposób rzeczywistości wyznacza zupełnie odmienną perpektywę postrzegania czasu aniżeli ta, spotykana w nauczaniu tradycyjnych religii. Jak pisze Bryan Wilson Nowe ruchy religijne, powstające w kulturze Zachodniej, na wstępie prezentują siebie jako te, które dostarczają usilnie poszukiwanej prawdy i praktyki w sposób odmienny niż to robią kościoły tradycyjne lub sekty posiadające utrwalony status. To, co nowe ruchy głoszą - i co robiły również sekty w przeszłości w momencie gdy były nowe - to twierdzenie, że właśnie teraz mają do zakomunikowania nową prawdę. Prezentują więc siebie jako waśnie powstałe, w tej teraźniejszości, z implikacją, że cała historia jest preludium, prowadzącym do tego momentu - momentu wyłonienia się sekty [4] . Można powiedzieć, że teraz moment ten ogranicza się do podjęcia decyzji wystukania internetowego adresu danej sekty i wysłanie listu stwierdzającego, że decydujemy się na wstapienie w jej szeregi.

Protest przeciwko światu, jaki spotykamy w stronach tworzonych przez sekty jest generalnie protestem przeciwko procesom towarzyszącym modernizacji, takim jak: sekularyzacjia, atomizacja, prywatyzacja, relatywizacja wartości. Sam jednak protest i sposoby w jaki jest wyrażany (Internet) jest czymś paradoksalnym. Sekty chociaż odcinają się od reszty świata, stanowią nieodłączny jego element. Porozumiewają się językiem, który oprócz tradycyjnych odniesień, zawiera szereg technicznych i naukowych terminów. Samo zamknięcie przed światem posiada jedynie charakter wirtualnej ucieczki. Żądanie natychmiastowej konwersji jest wyrazem sytuacji, w której świadomy wybór staje się koniecznością. Jednakże samo środowisko jakim jest Internet może sprowadzić doświadczenie religine do wirtualnej religijności i ciągłego poszukiwania tej jednej niepowtarzalenej prawdy. Wraz z pojawianiem się wciąż nowych definicji rzeczywistości w Internecie, kreowanych przez wciąż nowe odłamy ruchów religijnych wszystkie wcześniej wymienione procesy towarzyszące nam we współczesnym świecie z pewnością będą ulegać nasileniu.